Την Μεγάλη Πέμπτη, σύμφωνα με την χριστιανική παράδοση, προβάλλονται τέσσερα γεγονότα, που υπάγονται στην ιστορική πορεία του Ιησού Χριστού: Ο Νιπτήρας, ο Μυστικός Δείπνος, η υπερφυής προσευχή και η προδοσία.
Όπως αναφέρει η Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, το πρώτο γεγονός που τιμάται τη Μεγάλη Πέμπτη υπογραμμίζει την ταπεινοφροσύνη, το δεύτερο εγκαινιάζει το μυστήριο της αναμνηστικής και πραγματικής κοινωνίας με τον Σωτήρα, όπως και το μυστήριο της δημιουργουμένης ύλης να μεταβάλλεται σε σώμα και αίμα του Δημιουργού.
Τρίτο εορταζόμενο γεγονός είναι η προσευχή του Ιησού στη Γεθσημανή (Ματθ. κστ 36-46), που εκφράζει ταυτόχρονα το ηγούμενο πανίσχυρο θείο και το επόμενο αγωνιώδες ανθρώπινο πρόσωπό του. Το τέταρτο είναι η αποχώρηση του Ιούδα από το σύλλογο των αποστολικών λειτουργών της λυτρώσεως της ανθρωπότητος και από το κέντρο της Ιστορίας.
Αναλυτικά οι συμβολισμοί
Ο Ιερός Νιπτήρας
Ο Χριστός πλένει τα πόδια των μαθητών Του, ακόμη και του Ιούδα. Αυτή η πράξη ήταν σοκαριστική για την εποχή, καθώς ο Διδάσκαλος ταπεινώνεται μπροστά στους μαθητές Του. Με αυτήν τη χειρονομία, ο Κύριος δίδαξε την ταπεινοφροσύνη, την προσφορά και την αγάπη χωρίς διακρίσεις. Είναι ένα από τα ισχυρότερα παραδείγματα διακονίας στον Χριστιανισμό.
Ο Μυστικός Δείπνος
Κατά τη διάρκεια του Δείπνου, ο Χριστός προσφέρει στους μαθητές Του άρτο και οίνο, λέγοντας ότι αυτά είναι το Σώμα και το Αίμα Του. Με τον τρόπο αυτό θεσπίζει τη Θεία Ευχαριστία, το πιο ιερό Μυστήριο της Εκκλησίας, που τελείται μέχρι και σήμερα σε κάθε Θεία Λειτουργία.
Η Προσευχή στη Γεσθημανή
Ο Χριστός αποσύρεται για να προσευχηθεί μόνος, λίγο πριν το Πάθος Του. Η αγωνία Του, το αίμα που στάζει από το μέτωπό Του και η υποταγή Του στο θέλημα του Πατέρα, αποτυπώνουν την απόλυτη ένωση ανθρώπινης φύσης και θείας υπακοής.
Η Προδοσία του Ιούδα: Ένα από τα πιο τραγικά γεγονότα της ημέρας είναι η προδοσία του Ιούδα. Ο μαθητής που είχε ζήσει κοντά στον Διδάσκαλο, τον προδίδει με ένα φιλί. Η πράξη αυτή συμβολίζει τη διαχρονική προδοσία της αγάπης και της εμπιστοσύνης.
Η Μεγάλη Πέμπτη είναι ημέρα μεγάλης εσωτερικής ενδοσκόπησης. Η Εκκλησία μας καλεί να αναλογιστούμε αν εμείς γινόμαστε σαν τον Ιούδα ή σαν τον Πέτρο, αν δηλαδή προδίδουμε ή μετανοούμε, αν ταπεινωνόμαστε ή εγωιστικά υψωνόμαστε.
Ακολουθία των Αγίων Παθών – Τα Δώδεκα Ευαγγέλια
Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης τελείται η ακολουθία των Αγίων Παθών. Κατά τη διάρκειά της, διαβάζονται δώδεκα Ευαγγέλια, που περιγράφουν τα γεγονότα του Θείου Πάθους.
Η ακολουθία είναι από τις πιο κατανυκτικές της Ορθοδοξίας. Πολλοί πιστοί παραμένουν όρθιοι κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης των Ευαγγελίων, σε ένδειξη σεβασμού προς τη θυσία του Χριστού.
Κατά την διάρκειά της, στο κέντρο του ναού τοποθετείται ο Εσταυρωμένος, εικόνα της σταύρωσης που συγκινεί βαθιά τους πιστούς.
Ελληνικές Παραδόσεις και Έθιμα την Μεγάλη Πέμπτη
Η Μεγάλη Πέμπτη είναι συνυφασμένη με πολλές και βαθιά ριζωμένες παραδόσεις στην Ορθόδοξη Ελλάδα. Οι πιστοί, μέσα από απλές πράξεις, συμμετέχουν βιωματικά στο Θείο Πάθος.
Βάψιμο των κόκκινων αυγών
Το πιο γνωστό έθιμο της ημέρας είναι το βάψιμο των αυγών με κόκκινο χρώμα, το οποίο συμβολίζει το αίμα του Χριστού και το αυγό, με τη σειρά του, συμβολίζει τη νέα ζωή και την Ανάσταση. Το πρώτο αυγό που βάφεται λέγεται «το αυγό της Παναγίας» και φυλάσσεται στο εικονοστάσι του σπιτιού.
Ζύμωμα Πασχαλινών Τσουρεκιών
Πολλές οικογένειες φτιάχνουν τσουρέκια ή λαμπροκουλούρες, τα οποία πλάθονται σε διάφορα σχήματα και στολίζονται με ένα κόκκινο αυγό. Το τσουρέκι, με την πλούσια γεύση και το άρωμά του, συμβολίζει τη γλυκύτητα της Ανάστασης που έρχεται.
Συμμετοχή στην Ακολουθία των Παθών
Το βράδυ, οι εκκλησίες γεμίζουν από πιστούς για την κατανυκτική ακολουθία των Δώδεκα Ευαγγελίων. Πολλοί στέκονται όρθιοι καθ’ όλη τη διάρκεια της ακολουθίας. Κατά τη διάρκεια των αναγνωσμάτων, ο ναός φωτίζεται αμυδρά και η καμπάνα χτυπάει πένθιμα μετά από κάθε ανάγνωση.
Εσταυρωμένος και λουλούδια
Στο κέντρο της εκκλησίας, τοποθετείται ο Εσταυρωμένος, μπροστά στον οποίο οι πιστοί γονατίζουν με δάκρυα στα μάτια. Σε πολλές περιοχές, οι γυναίκες στολίζουν με λουλούδια τον Σταυρό, προετοιμάζοντας το σκηνικό για την Αποκαθήλωση της Μεγάλης Παρασκευής.
Σε μερικά μοναστήρια, τελείται και Θεία Λειτουργία το πρωί, όπου πολλοί κοινωνούν, τιμώντας το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας που καθιερώθηκε στον Μυστικό Δείπνο.
Η Μεγάλη Πέμπτη είναι ημέρα έντονης προετοιμασίας – τόσο πνευματικής όσο και υλικής – για τη μεγάλη κορύφωση του Θείου Δράματος: τη Σταύρωση και την Ανάσταση.
