Στο πλαίσιο αυτό, οι πρόσφατες νομοθετικές πρωτοβουλίες του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών επιχειρούν να αναδιαμορφώσουν τη σχέση μεταξύ πιστωτών και οφειλετών, προβλέποντας πρόσθετες υποχρεώσεις για τους servicers, ενίσχυση της διαφάνειας και ευνοϊκότερες δυνατότητες ρύθμισης οφειλών.
Το σχετικό νομοσχέδιο ψηφίστηκε από τη Βουλή στις 5 Νοεμβρίου 2026, ενώ κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία προστέθηκαν περαιτέρω παρεμβάσεις για τον εξωδικαστικό μηχανισμό και την εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων.
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ποιες αλλαγές εξαγγέλλονται, αλλά ποιες προστατευτικές διατάξεις υπήρχαν ήδη, τι πραγματικά μεταβάλλεται και ποιες συνέπειες μπορεί να έχει η εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων για τον πολίτη.
Το άρθρο 23 και η σημασία της απόσυρσής του
Ιδιαίτερη αντιπαράθεση προκάλεσε η προτεινόμενη διάταξη του άρθρου 23, η οποία επιχειρούσε να προσδώσει χαρακτήρα εκτελεστού τίτλου στην ιδιωτική σύμβαση ρύθμισης οφειλής.
Σύμφωνα με την πρόβλεψη αυτή, εφόσον η ρύθμιση καταγγελλόταν λόγω καθυστέρησης καταβολών συνολικού ύψους μεγαλύτερου από τρεις δόσεις, θα μπορούσε να αναβιώσει η αρχική απαίτηση, αφαιρουμένων των ποσών που είχαν ήδη καταβληθεί. Παράλληλα, ο πιστωτής θα αποκτούσε τη δυνατότητα να επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση με βάση την ίδια την ιδιωτική συμφωνία, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη έκδοση νέας διαταγής πληρωμής.
Η μεταβολή αυτή είχε ιδιαίτερη δικονομική σημασία. Κατά το άρθρο 904 ΚΠολΔ, η αναγκαστική εκτέλεση προϋποθέτει την ύπαρξη εκτελεστού τίτλου. Η προτεινόμενη διάταξη θα παρέκαμπτε τη συνήθη διαδικασία έκδοσης νέας διαταγής πληρωμής και, συνακόλουθα, την ειδική ανακοπή του άρθρου 632 ΚΠολΔ κατά αυτής.
Βεβαίως, θα παρέμενε η δυνατότητα άσκησης ανακοπής κατά της εκτέλεσης, σύμφωνα με το άρθρο 933 ΚΠολΔ. Ωστόσο, ο οφειλέτης θα καλούνταν να αμυνθεί σε διαφορετικό δικονομικό στάδιο, ενδεχομένως ενώ η διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης θα είχε ήδη ξεκινήσει.
Μετά τις αντιδράσεις της δικηγορικής κοινότητας και της αντιπολίτευσης, ανακοινώθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2026 η απόσυρση της συγκεκριμένης διάταξης. Η εξέλιξη αυτή δεν συνεπάγεται κατάργηση των πλειστηριασμών ή των νόμιμων δικαιωμάτων των πιστωτών, αλλά τη μη προώθηση του συγκεκριμένου μηχανισμού εκτελεστότητας των ιδιωτικών συμφωνιών.
Πλειστηριασμοί και υποχρεωτική πρόταση ρύθμισης
Σημαντική παρέμβαση αποτελεί η υποχρέωση του πιστωτή να υποβάλλει πρόταση ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό. Ωστόσο, η σχετική υποχρέωση είχε ήδη προβλεφθεί στο άρθρο 182 του ν. 5193/2025. Συνεπώς, δεν πρόκειται για μία εντελώς νέα νομοθετική προστασία.
Το ουσιαστικό ζήτημα είναι εάν η πρόταση ανταποκρίνεται στις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες του οφειλέτη. Μία ρύθμιση με υπέρογκη προκαταβολή ή δυσανάλογες μηνιαίες δόσεις δεν αποτελεί πραγματική λύση, ακόμη και εάν πληροί τυπικά τις απαιτήσεις του νόμου.
Στο νέο πλαίσιο προβλέπεται επίσης περιορισμός της προκαταβολής στο 15% για συγκεκριμένες διμερείς ρυθμίσεις. Ωστόσο, ακόμη και αυτό το ποσοστό μπορεί να αποδειχθεί δυσβάστακτο. Σε οφειλή 100.000 ευρώ, για παράδειγμα, αντιστοιχεί σε 15.000 ευρώ.
Το ανώτατο αυτό ποσοστό δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως υποχρεωτική προκαταβολή ούτε ως ποσό που μπορεί να απαιτείται ανεξάρτητα από τις προϋποθέσεις εφαρμογής της σχετικής διάταξης.
Η προστασία της κύριας κατοικίας
Ιδιαίτερη διάσταση του προβλήματος αποτελεί η προστασία της κύριας κατοικίας, η απώλεια της οποίας δεν έχει μόνο οικονομικές αλλά και σοβαρές κοινωνικές συνέπειες. Στο ισχύον νομικό πλαίσιο δεν υφίσταται γενική και αυτόματη προστασία της κύριας κατοικίας από την αναγκαστική εκτέλεση. Οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας, ιδίως για τους ευάλωτους οφειλέτες, συνδέονται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και διαδικασίες.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο οι προτεινόμενες ρυθμίσεις δημιουργούν πραγματική δυνατότητα διατήρησης της κατοικίας ή απλώς μεταθέτουν χρονικά τον κίνδυνο του πλειστηριασμού. Η προστασία της στέγης δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από την αποδοχή μιας συμφωνίας, της οποίας οι οικονομικοί όροι είναι εξαρχής αδύνατον να τηρηθούν.
Διαφάνεια, ενημέρωση και ευθύνη των servicers
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι διατάξεις για τη δωρεάν χορήγηση αναλυτικών στοιχείων της οφειλής εντός 45 ημερών και τις συνέπειες της μη συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένης της προβλεπόμενης αναστολής τοκοφορίας. Η υποχρέωση ενημέρωσης, βεβαίως, δεν είναι καινούργια. Ο ν. 5072/2023 είχε ήδη θεσπίσει κανόνες διαφάνειας και ενημέρωσης των δανειοληπτών. Η ουσιαστική διαφορά έγκειται στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας αυτών των υποχρεώσεων.
Ωστόσο, η ενίσχυση της διαφάνειας δεν εξαντλείται στη χορήγηση μιας αναλυτικής κατάστασης οφειλής. Προϋποθέτει την πραγματική δυνατότητα του δανειολήπτη να ελέγχει τη νομιμότητα των χρεώσεων, την προέλευση της απαίτησης, τον υπολογισμό των τόκων και τις ενδεχόμενες επιβαρύνσεις, πριν κληθεί να αναγνωρίσει συμβατικά το οφειλόμενο ποσό.
Η ενημέρωση αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο όταν συνοδεύεται από αποτελεσματικά μέσα αμφισβήτησης και δικαστικής προστασίας.
Παράλληλα, προβλέπεται οργανωμένη διαδικασία διμερούς διαπραγμάτευσης, με συγκεκριμένες προθεσμίες απάντησης και ολοκλήρωσης. Ο Κώδικας Δεοντολογίας του ν. 4224/2013 είχε ήδη διαμορφώσει ένα πλαίσιο διαχείρισης καθυστερήσεων, το οποίο πλέον συμπληρώνεται.
Αξιοσημείωτη είναι και η ενίσχυση των εποπτικών κυρώσεων. Με την τροπολογία που υπερψηφίστηκε, το ανώτατο πρόστιμο που μπορεί να επιβάλει η Τράπεζα της Ελλάδος στους servicers αυξάνεται από 500.000 ευρώ σε 5 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για ανώτατο όριο διοικητικής κύρωσης και όχι για πρόστιμο που επιβάλλεται αυτομάτως σε κάθε παράβαση. Η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα εξαρτηθεί από την πραγματική άσκηση εποπτείας και την επιβολή αναλογικών, αλλά ουσιαστικών, κυρώσεων.
Επιπλέον, η νέα πρόβλεψη για σταθερό ετήσιο επιτόκιο 3% αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες ευάλωτων και επιλέξιμων οφειλετών που ρυθμίζουν οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού, με εφαρμογή για καταβολές από την 1η Δεκεμβρίου 2026.
Οι παγίδες που πρέπει να γνωρίζει κάθε δανειολήπτης
Πριν από την υπογραφή οποιασδήποτε σύμβασης ρύθμισης απαιτείται προσεκτικός νομικός και οικονομικός έλεγχος.
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στην αναγνώριση της οφειλής, στους όρους καταγγελίας, στην ενδεχόμενη αναβίωση διαγραφέντων ποσών, στον υπολογισμό των τόκων και στις συνέπειες απώλειας της ρύθμισης.
Η αναγνώριση της απαίτησης μπορεί, ανάλογα με το περιεχόμενο και τις περιστάσεις, να επιφέρει έννομες συνέπειες ως προς την παραγραφή, καθώς και ως προς τη δυνατότητα μεταγενέστερης αμφισβήτησης της οφειλής. Γι’ αυτό απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή σε συμβατικούς όρους με τους οποίους ο οφειλέτης αναγνωρίζει ανεπιφύλακτα το σύνολο της απαίτησης.
Περαιτέρω, πρέπει να εξετάζονται ζητήματα παραγραφής, ενεργητικής νομιμοποίησης του πιστωτή και εφαρμογής του άρθρου 39 του ν. 3259/2004 για συγκεκριμένες παλαιές τραπεζικές απαιτήσεις.
Η αποδοχή μιας ρύθμισης δεν πρέπει να προηγείται του ελέγχου της νομιμότητας και του πραγματικού ύψους της οφειλής.
Οι 120 δόσεις για οφειλές προς ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις είναι η δυνατότητα αποπληρωμής συγκεκριμένων ληξιπρόθεσμων φορολογικών και ασφαλιστικών οφειλών σε έως 120 μηνιαίες δόσεις, αντί των 72 που προβλέπονταν από το προηγούμενο ειδικό πλαίσιο.
Η ρύθμιση αφορά οφειλές με χρονικό όριο την 31η Δεκεμβρίου 2024, υπό ειδικές προϋποθέσεις υπαγωγής, με ελάχιστη δόση 30 ευρώ και προβλεπόμενη προθεσμία αιτήσεων έως τις 30 Ιουνίου 2027.
Ενδεικτικά, μία οφειλή 24.000 ευρώ αντιστοιχεί, χωρίς τόκους, σε περίπου 333 ευρώ μηνιαίως με 72 δόσεις, ενώ με 120 δόσεις περιορίζεται στα 200 ευρώ.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής δεν συνεπάγεται διαγραφή της οφειλής. Αντιθέτως, μπορεί να αυξήσει το συνολικό κόστος λόγω τόκων. Επιπλέον, η καθυστέρηση δόσεων και η μη τακτοποίηση άλλων φορολογικών υποχρεώσεων μπορούν, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να οδηγήσουν στην απώλεια της ρύθμισης.
Η απώλεια της ρύθμισης μπορεί να καταστήσει εκ νέου απαιτητό το ανεξόφλητο υπόλοιπο και να επιτρέψει τη συνέχιση μέτρων αναγκαστικής είσπραξης. Επιπλέον, η υπαγωγή σε ρύθμιση δεν συνεπάγεται αυτομάτως την άρση όλων των ήδη επιβληθεισών κατασχέσεων.
Πρέπει επίσης να διευκρινιστεί ότι οι 120 δόσεις αφορούν συγκεκριμένες οφειλές προς το Δημόσιο και τους ασφαλιστικούς φορείς, όχι γενικά τα τραπεζικά δάνεια ή τις απαιτήσεις των funds.
Η υπαγωγή στη ρύθμιση προϋποθέτει, κατά κανόνα, οι οφειλές να μην τελούσαν ήδη σε ρύθμιση κατά την 30ή Σεπτεμβρίου 2026, με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων που επιτρέπουν τη μετάβαση από υφιστάμενη ρύθμιση 72 δόσεων στη νέα ρύθμιση των 120 δόσεων.
Το πραγματικό ζητούμενο: Από τις νομοθετικές εξαγγελίες στην ουσιαστική προστασία
Οι νέες νομοθετικές παρεμβάσεις κινούνται προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της διαφάνειας, της αυστηρότερης εποπτείας των servicers και της διευκόλυνσης της αποπληρωμής των οφειλών. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά τους δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με βάση τον αριθμό των διαθέσιμων δόσεων ή των συμφωνιών που συνάπτονται.
Απαιτείται ουσιαστική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους, με δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία για το ποσοστό των ρυθμίσεων που διατηρούνται ενεργές μετά από ένα και τρία έτη, τον αριθμό των οφειλετών που ολοκληρώνουν την αποπληρωμή τους, τις περιπτώσεις απώλειας των ρυθμίσεων και την αποτελεσματικότητα των εποπτικών ελέγχων.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία της κύριας κατοικίας, καθώς μία ρύθμιση που απλώς αναβάλλει τον πλειστηριασμό, χωρίς να δημιουργεί ρεαλιστικές προϋποθέσεις αποπληρωμής, δεν αντιμετωπίζει ουσιαστικά το πρόβλημα της υπερχρέωσης.
Οι νομοθετικές παρεμβάσεις είναι αναγκαίες, αλλά δεν αρκεί να παρέχεται στον πολίτη η δυνατότητα να ρυθμίσει την οφειλή του. Πρέπει να μπορεί και να την αποπληρώσει. Διαφορετικά, ακόμη και ένα φαινομενικά ευνοϊκό πλαίσιο κινδυνεύει να οδηγήσει σε έναν διαρκή κύκλο ρυθμίσεων, αθετήσεων και αναγκαστικών μέτρων.
Η πραγματική προστασία του οφειλέτη δεν μετριέται από το πόσες δόσεις προβλέπει ένας νόμος, αλλά από το εάν ο άνθρωπος που καλείται να τις καταβάλει μπορεί πράγματι να ανταποκριθεί. Διότι ο σκοπός μιας ρύθμισης δεν πρέπει να είναι απλώς η προσωρινή αναστολή των συνεπειών της οφειλής, αλλά η δημιουργία πραγματικών προϋποθέσεων για την οριστική και βιώσιμη αποπληρωμή της.
